แนวคิดที่เรียกว่า โซ่อุปทาน (Supply chain) ซึ่งเป็นแนวคิดใหม่ ซึ่งมีโลจิสติกส์ (Logistics) เป็นกลไกในการบริหาร ภาคอุตสาหกรรมในประเทศไทยได้เริ่มยอมรับแนวความคิดของการจัดการโลจิสติกส์ และโซ่อุปทาน และก่อให้เกิดการปรับปรุงแนวปฏิบัติให้ดีขึ้นในบางอุตสาหกรรม อย่างไรก็ตาม การนำแนวคิดนี้ไปปฏิบัติยังไม่ค่อยแพร่หลายเท่าที่ควร โดยเฉพาะในวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (Small and Medium Enterprise หรือ SME) หรือเกิดการลงทุนที่สูงมากในการนำหลักการนี้ไปใช้โดยเฉพาะอย่างยิ่งการซื้อ ซอฟต์แวร์จากต่างประเทศ การนำเอาวิทยาการด้านโลจิสติกส์ทีได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่องโดยตลอดมา ประยุกต์ใช้งานนั้น จำเป็นต้องอาศัยบุคลากรที่มีความรู้ ความเข้าใจในศาสตร์ทางด้านนี้อย่างแท้จริง

ล่าสุด เมื่อเดือน มีนาคม 2548 สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้จัดทำร่างแผนแม่บทการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ของไทยขึ้น โดยมีกลยุทธ์หลักข้อในการส่งเสริมการผลิตบุคลากรด้านโลจิสติกส์ให้เพียงพอ ต่อความต้องการของตลาดแรงงาน อีกด้วย

เพื่อพัฒนาหลักสูตรและงานวิจัยให้ทันสมัยและสอดคล้องกับความต้องการของภาค อุตสาหกรรม เราได้ประสานความร่วมมือกับเครือข่ายและหน่วยงานภาคนอกมาโดยตลอด มหานครฯ เป็นสมาชิกของเครือข่ายนักวิจัยด้านการบริหารจัดการโลจิสติกส์และโซ่คุณค่า ในประเทศไทย หรือ Thai VCML ซึ่งมีการประชุมเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลด้านหลักสูตรและงานวิจัย รวมถึงการเชิญคณาจารย์ผู้เชี่ยวชาญมาเป็นอาจารย์ในหลักสูตรของเรา หรือทางกลับกันคือทางเราไปช่วยสอนหรือบรรยายให้ทางสถาบันอื่น

ในด้านการวิจัยคณาจารย์จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร ได้รับเชิญจากทางศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ หรือ NECTEC และสำนักงานส่งเสริมอุตสาหกรรมซอฟต์แวร์ หรือ SIPA อย่างสม่ำเสมอ เพื่อประสานความร่วมมือด้านงานวิจัยด้าน IT ที่ใช้ในกิจกรรมด้านโลจิสติกส์ สำหรับภาคอุตสาหกรรม ทางมหานคร มีความร่วมมือใกล้ชิดกับสถาบันรหัสสากล หรือ GS1 ซึ่งอยู่ภายใต้สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย GS1 เป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่นายทะเบียนสำหรับรหัสบาร์โค้ดและรหัส EPC-RFID ในประเทศไทย อีกด้วย

เป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่า มหานคร เป็นมหาวิทยาลัยที่มุ่งเน้นให้อาจารย์และนักศึกษาทำอย่างสม่ำเสมอ งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับด้านโลจิสติกส์ ขณะนี้ คือ การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีต่าง ๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่กระบวนการจัดการด้านโลจิสติกส์ อาทิ ระบบ RFID หรือ ระบบ ERP เป็นต้น โดยมีทั้งการวิจัยเพื่อพัฒนาเทคโนโลยี และงานวิจัยถึงผลกระทบหากนำระบบเหล่านี้ เข้าไปใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ นอกจากนี้ ยังมีนักศึกษาบางส่วน ให้ความสนใจในการพัฒนาแบบจำลองของการใช้งานน้ำมันไบโอดีเซลที่ได้จากปาล์ม น้ำมันสำหรับเกษตรกรรายย่อย หรือการศึกษาความเป็นไปได้ของการนำก๊าซ NGV ไปใช้ในภาคการขนส่ง เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการวิจัยด้านการทำ Benchmarking ด้านโลจิสติกส์ของอุตสาหกรรมประเภทต่าง ๆ อีกด้วย

ปัจจุบัน การเปิดสนามบินสุวรรณภูมิ ความหนาแน่นของท่าเรือคลองเตยและท่าเรือแหลมฉบัง รวมถึงท่าเรือใหม่เช่นท่าเรือปากบารา ส่งผลให้ภาคการขนส่งมีความจำเป็นต้องใช้บุคลากรทางด้านโลจิสติกส์จำนวนมาก ขึ้น ในภาคอุตสาหกรรม และธุรกิจขนาดใหญ่ จะมีการจัดตั้งหน่วยงานด้านโลจิสติกส์ขึ้น เพื่อดำเนินการบริหารจัดการกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับโลจิสติกส์ในแต่ละองค์กร


ที่สำคัญคือ มีการจัดตั้งหน่วยงานโลจิสติกส์ขึ้นกับทุก ๆ ภาคธุรกิจ นับตั้งแต่อุตสาหกรรมรถยนต์ ไม่ว่าจะเป็นบริษัทจากต่างประเทศ เช่น บริษัท โตโยต้ามอเตอร์ จำกัด ที่เป็นผู้นำแนวคิดด้านระบบ Just in time หรือ JIT มาใช้ หรือกลุ่มบริษัท ในเครือไทยซัมมิท ที่ลงทุนด้านระบบ ERP ขนาดใหญ่ ไปจนกระทั่งธุรกิจค้าปลีก เช่น กลุ่มเซ็นทรัล ที่จัดตั้งฝ่ายซัพพลายเชน ขึ้นมาดูแลกระบวนการโลจิสติกส์ของสินค้าทุกประเภทในเครือ กลุ่มเนสท์เล่ หรือ กลุ่มยูนิลิเวอร์ ล้วนแต่มีหน่วยงานด้านโลจิสติกส์ทั้งสิ้น

นอกจากนี้ ยังมีบริษัท ที่เกี่ยวข้องกับโลจิสติกส์โดยตรงอีกมากมาย อาทิ บริษัท NYK โลจิสติกส์ ที่จัดเป็นบริษัทผู้ให้บริการด้านโลจิสติกส์ข้ามชาติ รายใหญ่ลำดับต้น ๆ ของงประเทศ ทั้งหมดเหล่านี้ส่งผลให้มีความต้องการบุคลากรทางด้านโลจิสติกส์เพิ่มขึ้นไม่ต่ำกว่า 28,000 คนต่อปี

แต่แนวคิดด้านการจัดการโลจิสติกส์และโซ่อุปทาน จะบูรณาการการจัดการของทุก ๆ กระบวนการเข้าด้วยกัน ส่งผลให้การจัดการเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ต้นทุนต่ำ สินค้าและบริการเข้าถึงผู้บริโภคได้อย่างรวดเร็ว และผู้บริโภคมีความพึงพอใจ

จะเห็นได้ว่าปัจจุบันประเทศไทยมีต้นทุนโลจิสติกส์อยู่ที่ประมาณ 16% ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ แล้ว จัดว่าเป็นสัดส่วนที่สูงมาก เมื่อเทียบกับสหรัฐอมริกาและประเทศในแถบยุโรปที่มีต้นทุนเพียง 9% ในขณะที่ญี่ปุ่นอยู่ที่ประมาณ 11% ทำให้เราจัดว่าเสียเปรียบค่อนข้างมาก ในระดับมหภาค ภาครัฐได้พยายามผลักดันแผนแม่บทด้านโลจิสติกส์ออกมา โดยมุ่งหวังให้ประเทศไทยสามารถพัฒนาความเป็นศูนย์กลางด้านโลจิสติกส์ (Logistics hub) ของภูมิภาค ในแผนแม่บทประกอบด้วยยุทธศาสตร์ หลาย ๆ อย่าง ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน หรือ Infrastructure เช่นสนามบินสุวรรณภูมิ การพัฒนาท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง การพัฒนาระบบรถไฟรางคู่ การพัฒนาถนนเพื่อเชื่อมต่อไปยังประเทศจีน

นอกจากนี้ ยังมียุทธศาสตร์ด้านเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง อาทิ การพัฒนาขั้นตอนทางศุลกากรให้มีความรวดเร็วมากขึ้น เอกสารที่เกี่ยวข้องน้อยลง การนำระบบสารสนเทศเข้ามาใช้ เช่นระบบ EDI ซึ่งก็เพิ่งจะถูกแทนด้วยระบบ ebXML เมื่อปีที่ผ่านมา

ในด้านหน่วยงานภาครัฐ ก็ได้พยายามผลักดันให้มีการผลิตบุคลากรที่มีความรู้ความเข้าใจและความเชี่ยวชาญด้านโลจิสติกส์ให้มากขึ้น ซึ่งในส่วนนี้สถาบันการศึกษาหลาย ๆ แห่งทั้งในระดับอุดมศึกษาและอาชีวะศึกษาก็ได้พยายามที่จะเปิดหลักสูตรด้านโลจิสติกส์ขึ้น ซึ่งรวมถึงที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานครด้วย …

หลักสูตรด้านโลจิสติกส์ที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานครเปิดดำเนินการมีหลักสูตรใดบ้าง และมีจุดเด่นอย่างไร

ปัจจุบัน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร มีการจัดการเรียนการสอนด้านโลจิสติกส์ ทั้งในระดับปริญญาตรี และปริญญาโท โดยในระดับปริญญาตรี มีสาขาวิศวกรรมโลจิสติกส์ ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลของภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ ในปีการศึกษาหน้า (2550) จะเริ่มมีการแยกสาขา ทางเราคาดว่าน่าจะมีนักศึกษาให้ความสนใจเลือกสาขาวิศวกรรมโลจิสติกส์ประมาณ 30 คน

ในส่วนระดับปริญญาโท มีหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาเทคโนโลยีโลจิสติกส์ เริ่มเปิดดำเนินการตั้งแต่ปีที่แล้ว เป็นปีแรกตอนแรกเราตั้งใจจะรับนักศึกษาเพียง 20 คน แต่มีผู้ให้ความสนใจมาก เราจำเป็นต้องขยายจำนวนรับ ปัจจุบัน เรามีนักศึกษาประมาณ 40 คน

ความแตกต่างด้านการเรียนการสอน “โลจิสติกส์” ใน ม.เทคโนโลยีมหานคร

จริง ๆ แล้วโลจิสติกส์เป็นการประยุกต์องค์ความรู้หลาย ๆ สาขาเข้าด้วยกัน ดังนั้น หากไปศึกษาหลักสูตรของแต่ละที่จะไม่เหมือนกันทั้งหมด บางแห่งจะเน้นด้านการจัดการค่อนข้างมาก บางแห่งจะมุ่งศึกษาเรื่องระเบียบ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะด้านการนำเข้าส่งออก และพิธีการทางศุลกากร บางแห่งเน้นที่กระบวนการผลิต หรือบางที่อาจจะเน้นไปในด้านการจัดการด้านต้นทุน เป็นหลัก สำหรับที่ม.เทคโนโลยีมหานคร จุดเด่นจริง ๆ ของเราคือ ความต้องการประยุกต์นำเอาเทคโนโลยีที่เป็นจุดแข็งของเรามาโดยตลอด มาผสมผสานกับหลักการจัดการในสัดส่วนที่เหมาะสม โดยเฉพาะเทคโนโลยีสารสนเทศ หรือ IT เข้ามาใช้

ทั้งนี้ เป็นเพราะองค์ประกอบที่สำคัญที่เคลื่อนที่อยู่ในโซ่อุปทาน นอกจาก วัตถุไม่ว่าจะเป็นวัตถุดิบหรือสินค้า และเงินแล้ว ข้อมูลก็เป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเราบริหารจัดการข้อมูลได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีการนำเอาเทคโนโลยี IT เข้าไปช่วยแล้ว การจัดการก็จะทำได้สะดวกขึ่น การตัดสินใจก็จะมีความแม่นยำขึ้น ที่มหานครเราจะมีการศึกษาสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ รวมถึงเทคโนโลยีใหม่ ๆ เช่นเทคโนโลยี RFID เป็นต้น

เมื่อกล่าวถึงคำว่า โลจิสติกส์ (Logistics) หลายท่านคงอาจเคยได้ยินกันมาบ้าง แต่สำหรับท่านที่ยังไม่เคยรู้จัดเลยว่า โลจิสติกส์นี้คืออะไร มีขั้นตอนกระบวนการทำงานเป็นอย่างไร มีประโยชน์อย่างไร และมีผลกระทบกับใครบ้างรวมทั้งเกี่ยวข้องกับหน่วยงานใดคงต้องมาติดตามอ่านคอลัมน์จับถูกจุดในฉบับนี้


คำว่า โลจิสติกส์(Logistics) ถ้าแปลให้ตรงตัวตามพจนานุกรมแล้ว แปลว่าการส่งกำลังบำรุงในทางทหาร ซึ่งก็คือ การขนส่งยุทโธปกรณ์จากแนวหลังไปสู่แนวหน้าให้ถูกสถานที่ทันเวลา เป็นการดำเนินการสุดท้ายของการขนส่ง จากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง เราจึงได้นำเอาวิธีการดังกล่าวมาประยุกต์ใช้กับระบบการขนส่ง คมนาคม ทำให้โลจิสติกส์ถูกบัญญัติให้เป็นความหมายของระบบการขนส่งในอีกนัยหนึ่ง หมายถึงการจัดการวางแผน กำหนดสายงานและควบคุมกิจกรรมทั้งการเคลื่อนย้ายและไม่เคลื่อนย้ายในการลำเลียงสินค้าจากที่หนึ่งไปสู่อีกที่หนึ่งที่มีการบริโภค โลจิสติกส์คือวิธีการและกระบวนการที่ทำให้เกิดค่าใช้จ่ายและต้นทุนโดยรวมในการกระจายสินค้าให้ต่ำที่สุด เพื่อการอำนวยความสะดวกของกระบวนการไหลของสินค้าตั้งแต่จุดเริ่มจนถึงมือผู้บริโภค ประกอบด้วยกิจกรรมต่าง ๆ 2 ลักษณะ คือ กิจกรรมหลักและกิจกรรมสนับสนุนกิจกรรมหลักในกระบวนการไหลของสินค้า

ตามแนวคิดของโลจิสติกส์คือ กิจกรรมที่มีความสำคัญ และมีผลกระทบต่อต้นทุนและการให้บริการของสินค้ามากที่สุด ประกอบด้วยกิจกรรมหลัก 3 กิจกรรมด้วยกัน คือ 1. การขนส่ง 2. การสินค้าคงคลัง 3.กระบวนการสั่งซื้อ

กิจกรรมสนับสนุนในกระบวนการไหลของสินค้าตามแนวคิดของโลจิสติกส์คือ กิจกรรมที่มีส่วนในกระบวนการกระจายสินค้า และเป็นกิจกรรมที่สนับสนุนให้งานของกิจกรรมหลักดำเนินไปได้สะดวก ได้แก่ การจัดการด้านโกดัง การยกขน การบรรจุหีบห่อ การจัดซื้อจัดหา การจัดตารางผลิตภัณฑ์ การจัดการด้าน

ข้อมูลหลักการง่าย ๆ ของโลจิสติกส์ในระบบของการขนส่ง คือไปให้ถึงที่หมายอย่างถูกต้อง รวดเร็ว ทันเวลา

ในปัจจุบันด้านการแข่งขันของการค้า ราคาสินค้า จะอยู่ในภาคของอุตสาหกรรมและภาคเกษตร ซึ่งมีราคากำหนดอยู่ในระดับหนึ่ง ซึ่งเป็นตัวที่ควบคุมได้ยากในเรื่องของการกำหนดเวลา ในส่วนของต้นทุนทั้งภาคเกษตรและอุตสาหกรรม ในขั้นหนึ่งของการค้าขาย มีส่วนหนึ่งที่สำคัญก็คือ ถ้าค่าขนส่งราคาถูกก็จะช่วยลดภาระต้นทุนของสินค้าได้ ยกตัวอย่างเช่น สินค้าที่เข้ามาทางท่าเรือจะทำอย่างไรให้ไปสู่โรงงานได้เร็ว เพราะหากขนส่งมาจากท่าเรือช้า ภารถต่าง ๆ จะเพิ่มขึ้น เพราะฉะนั้นทำอย่างไรจึงจะไปถึงได้เร็ว ซึ่งก็คือ ต้องมีเส้นทางที่เหมาะสมและประหยัด ระบบถนนถือว่าเป็นระบบที่ประหยัดที่สุด โดยรวมแล้ว 95 % ของการขนส่งทั่วโลก เป็นการขนส่งทางน้ำ เพราะขนส่งได้มาก รองลงมา ก็คือ ระบบรางและระบบถนน ก็มีการศึกษายกตัวอย่างง่าย ๆ ก็คือ ใช้น้ำมัน 1 ลิตร ระยะทาง 1 กม. ถ้าขนส่งทางน้ำจะขนส่งสินค้าหรือของ ประมาณ 217 ตัน แต่ถ้าขนส่งในระบบรางโดยใช้น้ำมัน 1 ลิตร ระยะทาง 1 กม. จะขนได้ 85 ตัน แต่ ถ้าทางถนนเหลือ 25 ตัน ทั้งนี้เป็นข้อเปรียบเทียบให้เห็นว่าในภาคขนส่ง ระบบน้ำกับระบบรางก็จะถูกที่สุดค่าขนส่งเป็นส่วนหนึ่ง ในเรื่องของระบบโลจิสติกส์เรามีกรรมวิธีกระบวนการระหว่างต้นทางถึงปลายทางเรือที่ขนส่งสินค้าเข้ามาทางท่าเรือ ซึ่งก็มีกรรมวิธีในเรื่องของภาษีของการตรวจสินค้า และเรื่องอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่นก็ในเรื่องของสารเคมี ถ้ากระบวนการในส่วนนี้ช้าภาระจะเกิดขึ้น ของหรือสินค้าที่จะไปส่งปลายทางก็จะช้าลงนั่นคือภาระเรื่องของต้นทุนจะสูงขึ้น ดังนั้นระบบทั้งหมดก็เป็นเรื่องของการให้บริการในภาคการขนส่ง ทำอย่างไรให้ส่งของได้ทันและถูกต้องมีการประสานกันหลายหน่วยงาน

กระทรวงคมนาคมในฐานะเป็นผู้รับสนองนโยบายจากรัฐบาล ก็ได้มีการวางแผนนำระบบโลจิสติกส์มาพัฒนาระบบขนส่ง ใช้ท่าเรือเป็นหลักประสานกันมีการจัดตั้งโครงข่ายถนน 4 เลน ทั่วประเทศและโครงข่ายถนนเชื่อมในระหว่างตำบลไปหมู่บ้าน และสิ่งที่ต้องเร่งพัฒนาคือ ด้านของระบบถนน ระบบราง และระบบน้ำ จากภาคเหนือของประเทศก็จะมีแม่น้ำโขงที่เป็นแม่น้ำระหว่างประเทศจีน พม่า ลาว และไทย โดยมีข้อตกลง 4 ฝ่าย ในสี่ประเทศนี้สำหรับการเดินเรือในแม่น้ำโขงมีการขนส่งสินค้าระหว่างประเทศ ท่าเรือเชียงแสนเป็นจุดหนึ่งในการขนส่งสินค้าที่สำคัญจากจีน หรือว่าส่งสินค้าที่จะไปประเทศจีนรวมถึงสินค้าอื่นจากต่างประเทศผ่านท่าเรือเชียงแสนไปจีนตอนใต้ โดยเฉพาะรถยนต์มือสองจากต่างประเทศรวมทั้งญี่ปุ่นจะขนส่งผ่านประเทศไทย จากท่าเรือคลองเตยหรือท่าเรือแหลมฉบังไปท่าเรือเชียงแสน แล้วก็บรรทุกเรือขนาดประมาณ 150 ตัน ไปประเทศจีนเป็นลักษณะการขนส่งสินค้าประเภทหนึ่งของประเทศที่อยู่ติด ชายแดนหรือมีสินค้าที่ชายแดนอยู่แต่ไม่ใช่สินค้าที่ใหญ่หรือมีการขนส่งจำนวน มากเหมือนกับท่าเรือกรุงเทพหรือท่าเรือแหลมฉบัง อีกประการหนึ่งคือต้องมีการพัฒนาท่าเรือที่ท่าเรือคลองเตย หรือท่าเรือแหลมฉบังให้จัดอยู่ในระดับโลก ที่จะให้บริการแก่ท่าและที่สำคัญต้องมีการเชื่อมโยงไปสู่ประเทศทางภาคใต้ ในอดีตการใช้ระบบทางน้ำยังไม่มีการทำถนนที่ดีนัก ตอนหลังถนนก็ดีขึ้น ส่วนในเรื่องของทางน้ำต้องลดบทบาทลงไป ขณะนี้การพัฒนาที่จะเพิ่มขึ้นมาในการขนส่งสินค้า กลับมาใช้ถนนเชื่อมโยงไปสู่ฝั่งตะวันตก จากภาคเหนือลงมาภาคกลาง แต่ด้านฝั่งตะวันตกของประเทศไทย ไม่มีท่าเรือน้ำลึก มีแต่ท่าเรือที่จังหวัดระนอง ในปัจจุบันได้มีการพัฒนาปรับปรุงท่าเรือแห่งนี้ขึ้นมาใหม่ โดยสามารถรองรับเรือได้เท่ากับขนาดที่ท่าเรือคลองเตย ประมาณ 12,000 ตัน เนื่องจากว่ามีความต้องการในการขนส่งสินค้า ที่จะออกไปสู่ทางด้านประเทศอินเดีย ศรีลังกา สิงคโปร์ มาเลเซีย ทางด้านฝั่งตะวันตก เนื่องจากมีผู้ประกอบการสินค้าหลายรายได้เสนอว่า ถ้าหากสามารถขนส่งสินค้าที่ท่าเรือระนองได้ จะประหยัดเวลาการขนส่งได้ 7 วัน จากเดิมจะขนส่งจากจังหวัดระนอง หรือจังหวัดชุมพรไปที่ประเทศ

สิงคโปร์ ต้องไปที่ท่าเรือแหลมฉบัง แล้วเดินทางไปสิงคโปร์ 14 วัน แต่ถ้าสามารถออกจากท่าเรือระนองได้ใช้เวลาเพียงแค่ 7 วัน เวลาที่สินค้าจะถึงปลายทางได้รวดเร็วขึ้น ในขณะนี้ท่าเรือระนองกำลังทำการปรับปรุงในปี 2549 จะแล้วเสร็จ จะสามารถเชื่อมโยงเส้นทางได้จากภาคเหนือ จากประเทศจีนลงมาถึงภาคกลางและภาคใต้ถึงฝั่งอันดามัน กรมการขนส่งทางน้ำกำลังวางแผนทำการศึกษาสร้างท่าเรือที่จังหวัดชุมพรอยู่ เพราะภูมิศาสตร์อยู่ทางชายฝั่งอ่าวไทย เมื่อสร้างท่าเรือ 2 ฝั่งได้แล้ว เราก็จะต้องมีถนนเข้าไปเชี่อมโยงระหว่างท่าเรือทั้งสองแห่งกับอีกจุดหนึ่ง ก็คือ ท่าเรือที่สตูล ขณะนี้นโยบายรัฐบาลได้สร้างท่าเรือน้ำลึกทางชายฝั่งอันดามันที่เป็นท่าเรือสำคัญเทียบเท่ากับเรือที่จะสามารถเข้าไปได้ก็คือ เรือขนาดที่เข้าท่าเรือแหลมฉบังได้ 50,000 ตัน เมื่อสร้างเสร็จแล้วจะมีถนนระบบราง เข้าไปในปี 2549 ด้านกระทรวงคมนาคมจะตั้งงบประมาณในการก่อสร้างช่วงแรก 5,500 ล้านบาท ในเวลาการก่อสร้าง 3 ปี จะมีทางรถไฟเชื่อมทางถนน ทางราง ทางน้ำ ในการขนส่งสินค้าที่จะเข้าไปสู่ทางยุโรปและประเทศอินเดีย โดยไม่ต้องผ่านประเทศสิงคโปร์ ถ้าเปรียบเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน เช่นประเทศมาเลเซีย ก็จะมีท่าเรือทางฝั่งตะวันตกที่สำคัญ 3 ท่าเรือ ขณะนี้ช่องแคบมะละกา

มีปัญหาของเรื่องความคับแคบและความไม่ปลอดภัย ภาคขนส่งที่สำคัญคือ ทางน้ำภายในประเทศ ขณะนี้กำลังศึกษาข้อมูลที่จะพัฒนาท่าเรือใหม่ให้มีมาตรฐาน แล้วก็จะมีการสร้างท่าเรือซึ่งมีคลังสินค้ารองรับ โดยใช้สถานที่ของการรถไฟ ซึ่งเป็นการขนส่งภายในประเทศ ที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นภาพรวมในเรื่องของโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมโยงในระบบน้ำ ระบบราง ระบบถนน รวมทั้งท่าเรือทั้งภายในประเทศระหว่างประเทศและชายฝั่ง และการขนส่งก็จะมีระบบรองรับที่ตามมาก็คือ ระบบราง เพราะเป็นการขนส่งที่ประหยัด รัฐบาลจะเข้ามาดูแลโครงสร้างพื้นฐานในเรื่องการแก้ไขกฎระเบียบต่างๆ เพื่อการเสริมสร้างระบบโลจิสติกส์ของประเทศ จะเป็นการเปิดเรื่องของเส้นทางจะเห็นว่า ในปัจจุบันและในอดีตที่ผ่านมา ถ้าไม่มีโครงข่ายระบบการขนส่งก็จะไม่สะดวกเป็นสิ่งที่เป็นนโยบายของรัฐบาลที่จะพัฒนาให้ตรงจุดเป็นกรอบเวลาของแผน 4 ปี ส่วนโครงการที่ตามมาคือถนนการปรับปรุงขยายถนน เพื่อให้รองรับการขนส่งสินค้าโดยเฉพาะตู้คอนเทนเนอร์ จึงต้องมีการขยายถนนที่กว้างพอ มีความลาดชันที่รองรับได้ และในเรื่องระบบราง ทางรถไฟ กำลังศึกษาอยู่ว่าจะทำการเชื่อมโยงอย่างไรให้ประเทศไทยเป็นประเทศที่เป็นผู้นำในด้านโลจิสติกส์ในภูมิภาค เพื่อเป็นการเสริมสร้างระบบเศรษฐกิจของประเทศให้มั่นคง

ในส่วนของพลังงาน ถ้าคนไทยหันมาใช้บริการระบบรางกับทางน้ำมาขึ้น ลดการใช้รถยนต์ลงการใช้พลังงานก็ลดลงตามไปด้วย เพราะในต่างประเทศ เช่น อังกฤษ อเมริกา ออสเตรเลีย ระบบรางกับระบบน้ำมีความสำคัญมาก ส่วนในประเทศไทย โดยภาพรวมนั้นใช้ถนน 88 % ระบบรางประมาณ 2 % ระบบน้ำ 10 % ถ้าอีก 4 ปี ข้างหน้า เราอาจจะเห็นภาพที่เปลี่ยนไปของระบบการขนส่ง อาจใช้ระบบการขนส่งทางน้ำ ระบบรางมากขึ้นสามารถลดต้นทุนในการผลิต ผู้บริโภคจะได้ใช้สินค้าในราคมที่ถูกลง ซึ่งถือเป็นนโยบายที่สำคัญของรัฐบาลไทย


การพัฒนาระบบโลจิสติกส์ของประเทศไทยมีหน่วยงานของรัฐบาลที่เกี่ยวข้องหลายองค์กรที่ร่วมกันประชุมหารือประสานงานระดมสมองแก้ปัญหา เพื่อเปิดมิติใหม่ให้กับระบบการขนส่งสินค้า อาทิ กระทรวงคมนาคม และกระทรวงการคลัง สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) สำนักงบประมาณ กรมศุลกากร การท่าเรือแห่งประเทศไทย (กทท.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันทำให้ระบบโลจิสติกส์เป็นรูปธรรม อย่างเช่น บันทึกข้อตกลงความร่วมมือในการขนส่ง (Port – to – Door ) และ Door – to – Port ข้อตกลงเพิ่มประสิทธิภาพของขนส่งสินค้า และข้อตกลง การนำส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ด่วนถึงมือผู้รับส่วนยุทธศาสตร์ทางอากาศนั้น มี 3 ยุทธศาสตร์หลัก คือ

Global Distination Network โดยขยายเครือข่ายเส้นทางบินครอบคลุมทั่งโลก เป็นศูนย์กลางโลจิสติกส์ของสินค้า ในกลุ่มประเทศจีเอ็มเอส และเอเซียใต้

พัฒนาท่าอากาศยานนานาชาติให้เป็นประตูระดับโลกโดยให้สนามบินสุวรรณภูมิเป็นประตูสู่ระดับโลก โดยให้สนามบินเชียงใหม่และภูเก็ตเป็นประตูสู่ภูมิภาค

เป็นศูนย์กลางของโลจิสติกส์ของโลกด้านอาหาร ผัก ผลไม้สด ดอกไม้ แฟชั่น ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ อะไหล่รถยนต์ และเครื่องประดับ

การแข่งขันในตลาดโลกนับวันยิ่งทวีความรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆความรวมเร็ว และต้นทุนทีทถูกลงเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบ เพราะประเทศไทยมีต้นทุนการขนส่งสินค้าสูงถึง 25-30 %

จึงต้องเร่งแก้ปัญหา นอกเหนือจากการร่วมมือกับประทรวงการคลัง เพื่อวางแผนในการกำหนดแผนพัฒนา โลจิสติกส์ระดับประเทศแล้ว ส่วนของกระทรวงคมนาคมจะดูว่ามีศูนย์กระจายสินค้าคลังสินค้าที่รวบรวมสินค้าแล้วดูว่าจะส่งไปถึงปลายทางได้อย่างไร แต่เดิมเคยคิดว่าจะให้มีคลังสินค้า 4 มุมเมือง แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ขณะนี้กำลังดูรูปแบบที่เหมาะสมแล้วจะนำมาผสมผสานกับการขนส่งในหลายรูปแบบ ทั้งทางรถยนต์ รถไฟ เรือ มาเชื่อมโยงกัน เพื่อให้สินค้าขนส่งได้เร็วที่สุดในราคาถูกที่สุด

หากเป็นการขนส่งทางอากาศต้องเป็นสินค้าที่มีราคาแพง บรรจุภัณฑ์ที่สวยงาม ต้องการความรวดเร็วหรือเป็นสินค้าเทกอง โดยเฉพาะสินค้าเกษตรต่างๆ ก็ต้องขนส่งทางเรือ การบริหารจัดการเพื่อความรวดเร็วนั้นสำคัญ แต่ว่าการขนส่งให้ต้นทุนถูกก็สำคัญเช่นกันแล้วแต่สินค้าแบบไหน แต่ต้องมีการบริหารจัดการสินค้าคงคลัง เพราะโลจิสติกส์คือการควบคุมทุกอย่าง ซึ่งเรามีข้อมูลแล้วว่าสินค้าแต่ประเภทจะขนส่งทางไหนบ้างจึงจะคุ้มค่าที่สุด

กระทรวงคมนาคมได้วางยุทธศาสตร์ในการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ไว้ทั้งทางภาคพื้น และทางอากาศโดยในทางภาคพื้นนั้น มี 4 ยุทธศาสตร์หลัก คือ

พัฒนาท่าเรือไทยให้เป็นประตูไปสู่ภูมิภาคโดยการรถไฟแห่งประเทศไทย ( ร.พ.ท . ) จะต้องขยายขีดความสามารถของสถานะบรรจุและแยกสินค้ากล่อง ( ไอซีดี ) ให้มากขึ้น ขณะที่องค์กรขนส่งสินค้า และพัสดุภัณฑ์ (ร.ส.พ.) ต้องตั้งสถานีบรรจุและขนถ่ายตู้สินค้า เพื่อการนำเข้าและส่งออกย่านพหลโยธิน ส่วน กทท. ก็ต้องปรับปรุงท่าเทียบเรือให้รองรับเรือ Roll on-Roll off ระหว่างประเทศได้ควบคู่ไปกับพัฒนาท่าเทียบเรือภูมิภาคให้เข็มแข็งมากขึ้น

พัฒนาศูนย์รวบรวมและกระจายสินค้า โดยตั้งฮับประจำภาค เพื่อประสานระบบขนส่งให้สมบรูณ์

โดยมีโครงการที่จะพัฒนาย่านคอนเทนเนอร์ในภูมิภาคไปยังปลายทาง

พัฒนาวิธีการขนส่งไปสู่ระบบรางทางน้ำ และทางท่อ เพื่อให้การขนส่งมีปริมาณมากขึ้น แต่สามารถลดต้นทุนการขนส่ง และประหยัดพลังงาน ซึ่งสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ได้เริ่มศึกษา เพื่อพัฒนาระบบรางน้ำ และท่อให้เกิดความเชื่อมโยงกันแล้ว ส่วน ร.ฟ.ท. นั้น ก็ต้องเร่งก่อสร้างทางคู่ในช่วงชุมทางเส้นทางขนส่งสินค้ามายังท่าเรือแหลมฉบังให้มากขึ้นด้าน บทด. ต้องเร่งส่งเสริมใช้เรือ Roll on-Roll off ให้มากขึ้นเช่นกัน

พัฒนาระบบเกี่ยวข้องกับการจัดการด้านโลจิสติกส์สำหรับระบบการขนส่งทางภาคพื้น เพื่อให้บริการแบบ Door – to – Door ซึ่งได้ตั้งคณะกรรมการโลจิสติกส์แห่งชาติขึ้นมาแล้ว เพื่อให้เป็นเจ้าภาพในการดำเนินการทั้งหมด พร้อมทั้งปรับปรุงกฎระเบียบของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องที่มีขั้นตอนมากๆ ให้น้อยลงนำระบบไอทีเข้ามาใช้มากขึ้น

การสนับสนุนให้ประชาชนหันมาใช้ระบบขนส่งมวลชนให้มากขึ้น สำหรับการขนส่งคนโดยเฉพาะระบบรางมีเพียง 42 ก.ม. เท่านั้น โดยรัฐบาลมีโครงการที่จะก่อสร้างการขนส่งด้วยระบบรางให้ครบ 200 ก.ม. ภายใน 6 ปี โดยมีวงเงินลงทุน 400,000 ล้านบาท การพัฒนาระบบโลจิสติกส์ในประเทศไทยจะก้าวหน้าไกลเทียบเท่ากับนานาอารยประเทศได้หรือไม่นั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับรัฐบาล หรือกระทรวงคมนาคมเท่านั้น แต่ขึ้นอยู่กับความร่วมมือของหน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชน และปัจจัยต่างๆที่เป็นตัวแปลของต้นทุนในการขนส่ง ระบบการจัดเก็บ และคลังสินค้าที่กลายเป็นอุปสรรค แต่ถึงอย่างไรเพื่อประเทศไทยแล้ว รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่าง สนข. ไม่ได้นิ่งนอนใจ ยังคงระดมสมองคิดหาวิธีวางแผนพัฒนา ระบบโลจิสติกส์ต่อไปอย่างไม่หยุดยั้ง เพื่อให้ระบบการขนส่งและคมนาคมมีความสะดวกรวดเร็ว ถูกที่ มีต้นทุนต่ำ (คัดลอกบทความจากสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร )

มีการพูดถึงกันมาก ถึงคำว่า “ระบบโลจิสติกส์” เรามาทำความรู้จักกับระบบโลจิสติกส์กันดีกว่า ระบบโลจิสติกส์เกี่ยวข้องกับกิจกรรมมากมายหลายด้าน ดังนั้นหากเข้าใจว่า โลจิสติกส์ ก็คือ การขนส่งนั้น ต้องบอกว่า
เป็นการเข้าใจที่ไม่ถูกต้องครบถ้วน (ถูกเป็นบางส่วน) เนื่องจากงานด้านโลจิสติกส์ครอบคลุมกว้างขวาง โดยมีทั่ง… งานด้านการจัดซื้อ งานคลังสินค้า งานเทคโนโลยีสารสนเทศ ฯลฯ
โลจิสติกส์ไม่ใช่เรื่องการขนส่งอย่างเดียว แต่การขนส่ง เป็นเพียงกิจกรรมส่วนหนึ่งของกิจกรรมในระบบโลจิสติกส์ ซึ่งมีขอบเขตของกิจกรรมตั่งแต่การจัดซื้อจัดหา การผลิต การจัดเก็บ สินค้าคงคลัง การขนส่ง รวมไปถึงการกำจัดของเสียและเทคโนโลยีสารสนเทศ

“การบริหารโลจิสติกส์ คือ การวางแผน การดำเนินงาน และการประสานงาน การดำเนินงานในกิจกรรมต่างๆ ที่มุ่งบรรลุผลในการตอบสนองความต้องการของลูกค้า โดยการนำเสนอบริการและคุณภาพในระดับที่เหนือกว่าต้วยต้นทุนการดำเนินงานที่ สามารถแข่งขันได้อย่างมีประสิทธิภาพ”

* ในธุรกิจ นิยมใช้คำนี้กันตั้งแต่ช่วงสงครามอ่าว (Gulf War) เมื่อปี ค.ศ. 1991 โดยเฉพาะตั้งแต่ที่มีการตีพิมพ์คำให้สัมภาษณ์ของ William Pagonis นายพลผู้รับผิดชอบด้านลอจิสติกส์ในสงครามครั้งนั้นในเดือนพฤศจิกายน ปี ค.ศ. 1992 สภาการจัดการลอจิสติกส์ (Council of Logistics Management : CLM) ได้ให้คำจำกัดความของคำว่าลอจิสติกส์สำหรับในธุรกิจซึ่งใช้กันโดยทั่วไป ไว้ดังนี้ :
o “ลอจิสติกส์ คือ ส่วนหนึ่งของกระบวนการโซ่อุปทานซึ่งจะวางแผน ดำเนินการ และควบคุมการไหลไปข้างหน้าและการไหลย้อนกลับและการจัดเก็บสินค้า การบริการ และสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกันระหว่างจุดกำเนิดและจุดบริโภคอย่างมีประสิทธิผล และประสิทธิภาพเพื่อตอบสนองความต้องการของลูกค้า”

* William Pagonis ให้คำจำกัดความไว้ว่าเป็น
o “การบูรณาการการขนส่ง การจัดหา การจัดเก็บในคลังสินค้า การบำรุงรักษา การจัดซื้อจัดหา การทำสัญญาและการทำงานแบบอัตโนมัติ (Automation) ไว้ในหน้าที่เดียว ซึ่งทำให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีการให้ความสำคัญกับประเด็นปลีกย่อยมากกว่าเป้า หมายรวม (Suboptimization) ไม่ว่าในส่วนใด เพื่อช่วยให้สามารถบรรลุเป้าหมายโดยรวมหรือกลยุทธ์ วัตถุประสงค์ หรือพันธกิจที่เฉพาะเจาะจงได้”

* Martin Van Creveld ได้ให้คำจำกัดความของคำว่า “ลอจิสติกส์” ซึ่งเป็นคำศัพท์ของทางทหารนั้นว่าเป็น
o “ศิลปะแห่งการเคลื่อนย้ายกองทัพและการจัดส่งยุทโธปกรณ์และเสบียงอาหารให้แก่กองทัพ”

* คำนิยามจาก Council of Supply Chain Management Professional (CSCMP)
o “การจัดการลอจิสติกส์ เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการโซ่อุปทานซึ่งวางแผน นำไปปฏิบัติ และควบคุมการไหลทั้งไปและกลับอย่างมีประสิทธิผลและประสิทธิภาพของสินค้า บริการและสารสนเทศที่เกี่ยวข้อง ในระหว่างจุดเริ่มต้นและจุดที่มีการบริโภค เพื่อที่จะให้ได้ตรงตามความต้องการของลูกค้า”